6.4. Përgjegjësia qytetare për mbrojtjen e pronës publike dhe të pronës private

6.4. Përgjegjësia qytetare për mbrojtjen e pronës publike dhe të pronës private
r i shoqërisë

Nxënësi/ja:

identifikon veprime personale që ndihmojnë në parandalimin e dëmtimit të pronës;
shpjegon rëndësinë e dëshmitarit aktiv dhe të denoncimit të akteve të dëmtimit ose të vjedhjes së pronës;
mbështet propozime për pjesëmarrje në nisma komunitare ose shkollore, që synojnë mbrojtjen dhe përmirësimin e pronës publike.

Fjalë kyçe:

dëshmitar aktiv,
denoncim,
përgjegjësi qytetare.

A E DINI SE?

Të denoncosh dëmtimin e pronës publike nuk do të thotë të spiunosh, por të mbrosh të mirën e përbashkët.
A jeni dakord me pohimin e mësipërm? Argumentoni mendimin tuaj duke përdorur shembuj nga jeta e përditshme.

Mbrojtja e pronës, qoftë private apo publike, nuk është vetëm detyrë e shtetit. Ajo është edhe përgjegjësi e çdo qytetari që shkon në shkollë, jeton në një lagje dhe përdor shërbimet e përbashkëta. Sjelljet tona të përditshme, vendimet e vogla dhe ndërhyrjet që bëjmë si individë ndikojnë drejtpërdrejt në krijimin e një mjedisi të sigurt, të pastër dhe të organizuar. Kur secili nga ne vepron me ndërgjegje, komuniteti bëhet më i fortë dhe prona është më e mbrojtur.

Parandalimi i dëmtimit të pronës private

Respekti për pronën publike është shenjë qytetarie.

Parandalimi i dëmtimit të pronës publike

Parandalimi është mënyra më e thjeshtë dhe më e efektshme për të mbrojtur pronën. Ai fillon me veprime të vogla personale, por ka ndikim të madh në sigurinë e përgjithshme.
Sjellje individuale që ndihmojnë në parandalim:
• kujdesi për sendet personale (çantën, telefonin, biçikletën);
• mbyllja e derës së shtëpisë kur largohesh;
• moslënia e sendeve të vlefshme pa mbikëqyrje;
• përdorimi i mjeteve të sigurisë (zinxhir për biçikletën, bllokues për çantën etj.).
Edhe pse duken si veprime të thjeshta të përditshme, këto sjellje ndihmojnë në parandalimin e vjedhjeve, të humbjeve dhe të keqpërdorimeve.
Shpesh, dëmtimet e vogla të pronës publike ndodhin sepse askush nuk reagon kur i vëren ato. Kjo është një nga arsyet kryesore pse përhapet vandalizmi, sepse krijon idenë se dëmtimi është i pranueshëm ose nuk ndëshkohet. Në këtë situatë një rol shumë të rëndësishëm ka dëshmitari aktiv.

Parandalimi, mënyra më e efektshme për të mbrojtur pronën private.

Kush është “dëshmitari aktiv”?

Dëshmitari aktiv është ai person që, kur sheh një veprim të gabuar si dëmtimi i pronës, vandalizmi ose vjedhja, nuk e shpërfill situatën, por përpiqet të ndihmojë në mënyrë të sigurt dhe të përgjegjshme. Ai nuk përballet me dhunë me personat që shkelin rregullat dhe nuk rrezikon veten, por kërkon ndihmën e një të rrituri të besuar, informon mësuesin ose drejtuesit e shkollës, raporton rastin tek autoritetet përkatëse dhe mbështet zgjidhje paqësore kur kjo është e mundur. Në këtë mënyrë, dëshmitari aktiv ndihmon në mbrojtjen e sigurisë dhe të së mirës së përbashkët.

Dëshmitari aktiv rrit sigurinë në komunitet.

Denoncimi dhe bashkëpunimi për një lagje më të sigurt.

Angazhimi komunitar dhe nismat kolektive

Mbrojtja e pronës nuk bëhet vetëm me rregulla dhe me ligje, por edhe përmes marrëdhënieve sociale, aktivizimit dhe pjesëmarrjes qytetare. Shkollat dhe komunitetet shpesh organizojnë aktivitete që i ndihmojnë të rinjtë të mbajnë përgjegjësi për mjedisin e tyre. Shembuj të nismave komunitare janë:
• fushata pastrimi në shkollë ose në lagje;
• dekorimi i mureve të shkollës me piktura murale (murale artistike);
• zëvendësimi i grafiteve të dëmshme me piktura pozitive;
• krijimi i posterave edukues kundër vandalizmit;
• ngritja e një grupi monitorimi midis nxënësve.

Nisma që forcon kujdesin për pronën publike.

Denoncimi i akteve të dëmshme
Denoncimi nuk është spiunim, por një formë përgjegjësie qytetare që mbron komunitetin. Kur një dëm raportohet menjëherë, ai ndalohet e riparohet më shpejt dhe shmang pasoja më të mëdha. Kanalet e duhura të raportimit:
• mësuesi kujdestar;
• drejtoria e shkollës;
• bashkia (përmes portaleve ose kanaleve zyrtare të ankesave, kur ekzistojnë);
• policia (129).
Raportimi i sinqertë dhe i saktë rrit sigurinë dhe cilësinë e jetës në komunitet.

SITUATË RASTI

“Si të veprosh si dëshmitar aktiv?”
Në pushimin e gjatë, tre nxënës po gërvishtin me çelësa bankat e klasës. E vëreni, por asnjë nxënës tjetër nuk po ndërhyn. Disa shokë ju thonë të mos flisni, se s’ka gjë.
Pyetje
– Çfarë do të bënit në këtë situatë?
– Diskutoni dhe listoni tri nisma që klasa ose shkolla juaj mund të ndërmarrë për të mbrojtur pronën publike. Mund të jenë aktivitete, fushata, ide krijuese apo projekte zbukurimi.
– Si do të vepronit si “dëshmitar aktiv”?
– Çfarë pasojash mund të ketë për klasën dëmtimi i saj?

Gjeni alternativën e saktë

Mbrojtja e pronës publike dhe e pronës private është:

a) vetëm detyrë e shtetit;

b) vetëm detyrë e policisë;

c) përgjegjësi e çdo qytetari;

ç) vetëm detyrë e pronarit të pasurisë.

Personi që sheh një shkelje dhe reagon në mënyrë të sigurt quhet:

a) dëshmitar pasiv;

b) dëshmitar aktiv;

c) shkelës i ligjit;

ç) person i painteresuar ndaj situatës.

Denoncimi i dëmtimit të pronës është:

a) spiunim;

b) humbje kohe;

c) përgjegjësi qytetare;

ç) ndërhyrje e panevojshme në punët e të tjerëve.

Cili është veprimi më i sigurt për një nxënës që sheh vandalizëm në shkollë?

a) Ballafaqimi i drejtpërdrejtë me shkelësit.

b) Njoftimi i një të rrituri ose i drejtuesve të shkollës.

c) Shpërfillja e situatës.

ç) Publikimi i ngjarjes në rrjete sociale.

Plotësoni vendet boshe

(komunitetin, denoncim, përgjegjësi, pronës publike, dëshmitari aktiv)
• Mbrojtja e pronës është një __________________ e çdo qytetari.
• __________________ është personi që reagon kur sheh një shkelje.
• Raportimi i akteve të dëmshme quhet __________________.
• Shkollat dhe parqet janë pjesë e __________________.
• Kujdesi për pronën e përbashkët forcon __________________.

ÇËSHTJE PËR DISKUTIM

Pse mendoni se disa njerëz e trajtojnë pronën publike sikur “nuk është e askujt”, megjithëse, në të vërtetë, është e të gjithëve?
Çfarë do të bënit, nëse do të shihnit një shok që dëmton pronën e shkollës (p.sh., thyen stolat, dëmton bankat)?
Si do të ndryshonte shkolla juaj, nëse të gjithë nxënësit do të mbanin përgjegjësi qytetare, do të raportonin dëmtimet dhe do të kujdeseshin për mjedisin?