10.6. Veprimtari praktike:
“Si veprojmë në situata të ndryshme në rrugë?”

Nxënësi/ja:
  • identifikon rreziqet konkrete në situata të ndryshme të qarkullimit rrugor;
  • përshkruan veprimet që duhen bërë në situata konkrete të qarkullimit rrugor;
  • gjykon dhe merr vendime të përgjegjshme gjatë përdorimit të rrugës.

Kjo veprimtari zhvillon te nxënësit kompetenca qytetare dhe i mëson të zbatojnë rregullat e qarkullimit, si dhe të marrin vendime të përgjegjshme në situata reale. Përmes analizës së rasteve konkrete, ata zhvillojnë të menduarit kritik dhe aftësinë për të vlerësuar rreziqet. Puna në grup nxit bashkëpunimin dhe respektin për mendimin e tjetrit, ndërsa prezantimi para klasës përmirëson komunikimin dhe argumentimin. Në tërësi, aktiviteti ndikon në formimin e sjelljeve të sigurta dhe të ndërgjegjshme në rrugë.
Nxënësit analizojnë situata reale të qarkullimit rrugor, diskutojnë në grup dhe propozojnë veprimet e duhura sipas rregullave.

Ndahuni në pesë grupe. Çdo grup merr një situatë rasti, e cila diskutohet për 10–15 minuta. Zgjidhjet paraqiten para klasës.

Situata 1 “Ndihma e shpejtë në një aksident”

Gjatë rrugës për në shtëpi shikoni se ka ndodhur një aksident mes dy makinave. Një person duket i lënduar dhe është i shtrirë në tokë. Disa njerëz janë mbledhur rreth vendit të ngjarjes.

Detyra e grupit
• Çfarë duhet të bëni fillimisht?
• A duhet ta lëvizni të lënduarin?
• Kujt duhet t’i telefononi?
• Si duhet të silleni në vendngjarje?

Situata 2 “Aksident me një këmbësor”

Një drejtues mjeti përplas lehtë një këmbësor në një vendkalim. Këmbësori është i vetëdijshëm, por ka dhimbje në këmbë.
Detyra e grupit
• A duhet të largohet drejtuesi?
• Çfarë informacioni duhet të japë?
• Kush e kompenson dëmin?
• Çfarë gabimi mund të jetë bërë?

Situata 3 “Aksident me një automjet tjetër”

Dy makina përplasen në një kryqëzim. Nuk ka të lënduar, por ka dëme materiale.
Detyra e grupit
• Çfarë duhet të bëjnë drejtuesit?
• Çfarë dokumentesh duhet të shkëmbejnë?
• A duhet të njoftohet kompania e sigurimit?
• Si shmangen konfliktet në vendngjarje?

Situata 4 “Goditja e një kafshe”

Një drejtues mjeti po udhëton natën në një zonë rurale dhe godet një qen që del papritur në rrugë.
Detyra e grupit
• A duhet të ndalojë drejtuesi i mjetit?
• Çfarë duhet të bëjë, nëse kafsha është e vogël?
• Po nëse kafsha është e madhe dhe e rrezikshme?
• Kujt duhet t’i drejtohet për ndihmë ai?

Situata 5 “Dëshmitar në një aksident”

Jeni duke ecur në rrugë dhe shihni të përplaset një biçiklist me një makine. Disa persona janë të shqetësuar.
Detyra e grupit
• Çfarë duhet të bëni si dëshmitar?
• Kujt duhet t’i telefononi?
• A jeni i detyruar të jepni dëshmi?
• Si mund të ndihmoni pa rrezikuar veten?
Diskutim përfundimtar në klasë
Pas prezantimeve diskutohen pyetjet:
• Cilat janë pasojat e mosrespektimit të rregullave?
• Pse është e rëndësishme që të qëndrojmë të qetë kur ndodh një aksident?
• Si ndikon përgjegjësia individuale në sigurinë rrugore?

Referencat

• Barendt, E. (1998). An introduction to constitutional law. Oxford University Press.
• Clapham, A. (2015). Human rights: A very short introduction. Oxford University Press.
• Council of Europe. (1950). European Convention on Human Rights. https://www.echr.coe.int
• Council of Europe. (1961). European Social Charter. https://www.coe.int
• Donnelly, J. (2013). Universal human rights in theory and practice (3rd ed.). Cornell University Press.
• European Commission for Democracy through Law (Venice Commission). (n.d.). https://www.venice.coe.int
• European Commission. (n.d.). Road safety strategy. https://transport.ec.europa.eu
• European Parliament and Council. (2005). Directive 2005/29/EC on unfair commercial practices. https://eur-lex.europa.eu
• European Parliament and Council. (2011). Directive 2011/83/EU on consumer rights. https://eur-lex.europa.eu
• Fuller, L. L. (1969). The morality of law. Yale University Press.
• Hart, H. L. A. (2012). The concept of law (3rd ed.). Oxford University Press.
• Instituti i Kosovës për Drejtësi. (2025). Korrupsioni si shkelje e të drejtave të njeriut. https://kli-ks.org/korrupsioni-si-shkelje-e-te-drejtave-te-njeriut/
• International Labour Organization. (1998). ILO Declaration on Fundamental Principles and Rights at Work. https://www.ilo.org
• Kuvendi i Shqipërisë. (1994). Kodi Civil i Republikës së Shqipërisë. https://qbz.gov.al
• Kuvendi i Shqipërisë. (1995). Kodi Penal i Republikës së Shqipërisë. https://qbz.gov.al
• Kuvendi i Shqipërisë. (1998). Kodi Rrugor i Republikës së Shqipërisë. https://qbz.gov.al
• Kuvendi i Shqipërisë. (1998). Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë (e ndryshuar). https://qbz.gov.al
• Kuvendi i Shqipërisë. (2008). Ligji nr. 9902 “Për mbrojtjen e konsumatorëve”. https://qbz.gov.al
• Kuvendi i Shqipërisë. (2016). Ligji nr. 97/2016 “Për Prokurorinë”. https://qbz.gov.al
• Kuvendi i Shqipërisë. (2016). Ligji nr. 98/2016 “Për organizimin e pushtetit gjyqësor”. https://qbz.gov.al
• Kuvendi i Shqipërisë. (2017). Ligji nr. 37/2017 “Kodi i drejtësisë penale për të mitur”. https://qbz.gov.al
• Kuvendi i Shqipërisë. (n.d.). Legjislacioni për parandalimin e korrupsionit. https://qbz.gov.al
• Organisation for Economic Co-operation and Development. (2019). Trust and public governance. https://www.oecd.org
• Organization for Security and Co-operation in Europe. (2018). Judicial independence in Albania. https://www.osce.org
• Raz, J. (1979). The authority of law. Oxford University Press.
• Transparency International. (n.d.). Corruption perceptions index. https://www.transparency.org
• United Nations Children’s Fund. (1989). Convention on the Rights of the Child. https://www.unicef.org
• United Nations Development Programme. (2004). Rule of law and human development. https://www.undp.org
• United Nations. (1948). Universal Declaration of Human Rights. https://www.un.org
• United Nations. (1966a). International Covenant on Civil and Political Rights. https://www.un.org
• United Nations. (1966b). International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights. https://www.un.org
• United Nations. (1985). United Nations Standard Minimum Rules for the Administration of Juvenile Justice (Beijing Rules). https://www.un.org
• United Nations. (1989). Convention on the Rights of the Child. https://www.unicef.org
• United Nations. (2003). United Nations Convention against Corruption. https://www.unodc.org
• United Nations. (2015). Guidelines for consumer protection. https://www.un.org
• World Bank. (n.d.). Worldwide governance indicators. https://www.worldbank.org
• World Health Organization. (2018). Global status report on road safety. https://www.who.int
• World Intellectual Property Organization. (n.d.). https://www.wipo.int
• Zehr, H. (2002). The little book of restorative justice. Good Books.