Nxënësi/ja:
- përmend të drejtat kryesore civile dhe politike;
- analizon të drejtat kryesore civile dhe politike;
- vlerëson pasojat e zbatimit ose të moszbatimit të këtyre të drejtave në jetën e përditshme.
Fjalë kyçe:
të drejta civile dhe politike,
e drejta për jetën,
liria e shprehjes,
e drejta e votës.
A E DINI SE?
- Të drejtat civile dhe politike sigurojnë mbrojtjen e lirive individuale dhe u japin qytetarëve mundësinë të marrin pjesë aktive në jetën politike, duke garantuar funksionimin e një shteti demokratik dhe të së drejtës.
Sa të garantuara janë këto të drejta në jetën e përditshme dhe kush mban përgjegjësi kur ato nuk realizohen?
E drejta për jetën
Kushtetuta garanton të drejtën për jetën si të drejtën më themelore të njeriut. Shteti ka detyrimin jo vetëm të mos e cenojë atë, por edhe të marrë masa për të mbrojtur jetën e çdo individi.
Liria personale dhe siguria
Çdo person ka të drejtë të jetë i lirë dhe i sigurt. Askush nuk mund të arrestohet, ndalohet apo dënohet pa bazë ligjore dhe pa respektuar procedurat e përcaktuara me ligj.
Ndalimi i torturës dhe i trajtimit çnjerëzor
Kushtetuta ndalon në mënyrë absolute torturën, trajtimin çnjerëzor ose degradues, pa asnjë përjashtim, duke garantuar respektimin e dinjitetit njerëzor në çdo rrethanë.
E drejta për gjykim të drejtë dhe prezumimi i pafajësisë
Çdo individ ka të drejtë të gjykohet nga një gjykatë e pavarur dhe e paanshme brenda një afati të arsyeshëm. Gjithashtu, çdo person konsiderohet i pafajshëm derisa faji i tij të provohet me vendim gjyqësor të formës së prerë.
Liria e shprehjes, e mendimit, e fesë dhe e ndërgjegjes
Kushtetuta garanton lirinë e mendimit, të shprehjes dhe lirinë e fesë dhe të ndërgjegjes, duke i dhënë individit të drejtën të formojë dhe të shprehë bindjet e veta, pa pasur frikë nga ndëshkimi, brenda kufijve të ligjit.
Liria e tubimit dhe e organizimit
Qytetarët kanë të drejtë të tubojnë dhe të organizohen në mënyrë paqësore, të krijojnë shoqata, sindikata apo parti politike si pjesë e jetës demokratike.
E drejta e votës dhe pjesëmarrja politike
Kushtetuta garanton të drejtën e votës dhe pjesëmarrjen e qytetarëve në qeverisje, drejtpërdrejt ose përmes përfaqësuesve të zgjedhur. Kjo e drejtë është themelore për funksionimin e demokracisë dhe shprehjen e vullnetit popullor.
SITUATË RASTI
“Liria e shprehjes”
Siara, një nxënëse e shkollës së mesme, shpreh në rrjetet sociale mendimin e saj kritik për mungesën e hapësirave të gjelbra në lagjen ku jeton. Ajo e bën këtë në mënyrë të qetë dhe pa fyer askënd. Edhe pse mendimi i saj nuk u pëlqen disa personave, Siara nuk ndëshkohet, sepse kushtetuta garanton lirinë e shprehjes për çdo qytetar.
– Si do të ndryshonte kjo situatë, nëse liria e shprehjes nuk do të ishte e garantuar me kushtetutë?
– Çfarë pasojash do të kishte kjo për individin dhe për shoqërinë në tërësi?
Gjeni alternativën e saktë
Cili është një shembull i zbatimit të lirisë së shprehjes në Shqipëri?
a) Arrestimi i një qytetari pa urdhër gjykate.
b) Shprehja e mendimeve kritike në medie dhe rrjete sociale.
c) Ndalimi i protestave paqësore.
ç) Mohimi i së drejtës së votës.
Cili institucion garanton që një person të mos arrestohet pa bazë ligjore?
a) Media
b) Policia private
c) Gjykata
ç) Organizatat joqeveritare
E vërtetë apo e gabuar?
□ Një person në Shqipëri mund të arrestohet pa asnjë arsye ligjore.
□ Prezumimi i pafajësisë do të thotë se personi konsiderohet fajtor derisa të provojë pafajësinë e tij.
□ Qytetarët kanë të drejtë të protestojnë në mënyrë paqësore.
□ Liria e fesë nënkupton se shteti imponon një fe zyrtare.
□ Gjykimi i drejtë kërkon gjykata të pavarura dhe të paanshme.
□ E drejta e votës u garanton qytetarëve pjesëmarrje në jetën politike.
□ Prezumimi i pafajësisë do të thotë se personi konsiderohet fajtor derisa të provojë pafajësinë e tij.
□ Qytetarët kanë të drejtë të protestojnë në mënyrë paqësore.
□ Liria e fesë nënkupton se shteti imponon një fe zyrtare.
□ Gjykimi i drejtë kërkon gjykata të pavarura dhe të paanshme.
□ E drejta e votës u garanton qytetarëve pjesëmarrje në jetën politike.
ÇËSHTJE PËR DISKUTIM
- Jepni një shembull nga jeta e përditshme në Shqipëri që tregon zbatimin e një të drejte civile ose politike.
- Pse mendoni se prezumimi i pafajësisë është i rëndësishëm për mbrojtjen e të drejtave të qytetarëve?