5.8. Veprimtari praktike: “Drejtësia tradicionale përkundrejt drejtësisë restauruese”

Nxënësi/ja:

shpjegon kuptimin e koncepteve “autor”, “viktimë”, “bashkëpunëtor”, “dashje/pakujdesi”, “viktimizim i dytë”, “masa edukative”;
dallon drejtësinë tradicionale nga drejtësia restauruese;
harton plane restauruese.

Qëllimi i kësaj veprimtarie është që nxënësit të kuptojnë dallimet mes dy sistemeve të drejtësisë dhe të përdorin konceptet: autor, viktimë, bashkëpunëtor, dashje/pakujdesi, viktimizim i dytë, masa edukative.

Situatë rasti

“Presioni i grupit dhe pasojat reale”
Një 15-vjeçar, për t’u bërë përshtypje shokëve, shtyn me forcë një bashkëmoshatar në korridor gjatë pushimit. Nxënësi bie, përplas fort dorën dhe pëson një frakturë në kyç, duke pasur nevojë për mjekim dhe mungon disa ditë në shkollë. Telefoni që kishte në dorë i ra në tokë dhe u thye.
Ngjarja filmohet nga disa nxënës dhe videoja shpërndahet në rrjetet sociale, duke e bërë situatën edhe më poshtëruese për viktimën. Ai ndihet i turpëruar, i frikësuar dhe shmang kontaktin me shokët.
Autori fillimisht e konsideron si “shaka”, por më pas përballet me pasojat serioze të veprimit të tij: dëmtimin fizik, dëmin material dhe ndikimin emocional te viktima.

Ndahuni në dy grupe, respektivisht në dy gjykata:
• Gjykata A – Drejtësia tradicionale
• Gjykata B – Drejtësia restauruese

Detyra e Gjykatës A – Drejtësia tradicionale

Nxënësit duhet të vendosin:
• A ka vepër penale?
• A është bërë me dashje apo nga pakujdesia?
• Kush është autori? A ka bashkëpunëtorë?
• Çfarë procedurash do të ndjekin policia gjyqësore dhe prokuroria?
• Çfarë dënimesh ose masash për të miturit mund të jepen (këshillim, mbikëqyrje, detyrime në komunitet etj.)?
• A rrezikohet viktimizimi i dytë? Si mund të shmanget?
Nxënësit përgatitin një vendim të shkurtër me argumente.

Detyra e Gjykatës B – Drejtësia restauruese

Nxënësit duhet të vendosin:
• Si do të zhvillohet ndërmjetësimi?
• Si do të përballet autori me viktimën?
• Cila do të jetë një formë riparimi (falja, mbulimi i dëmit, shërbimi komunitar)?
• Çfarë roli kanë familja, shkolla dhe komuniteti?
• Si do të shmanget viktimizimi i dytë te viktima?
• Si do të ndihmohet i mituri që t’i kuptojë pasojat?
• Si do të parandalohet përsëritja?
Nxënësit përgatitin një plan restaurues.

Prezantim dhe diskutim

Dy grupet prezantojnë:
• Vendimin përkundrejt planit restaurues.
• Cila qasje e ndihmon më shumë të miturin që të mos e përsëritë veprën?

GJYKATA A – DREJTËSIA TRADICIONALE

Detyrë: Analizoni rastin sipas drejtësisë tradicionale

A mendoni se në këtë rast ka vepër penale?

□ Po □ Jo

Shpjegim: ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Veprimi është kryer:

□ Me dashje □ Nga pakujdesia

Argumentoni:

Kush është autori i veprës?

A ka bashkëpunëtorë (p.sh. shokë që nxisin sjelljen?)

□ Po □ Jo

Cilat do të ishin procedurat që do të ndiqte policia?

Çfarë masash ose dënimesh për të mitur mund të vendosen?

A ekziston rreziku i viktimizimit të dytë për viktimën?

□ Po □ Jo

Si mund të shmanget?

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Vendim i shkurtër i Gjykatës A

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

GJYKATA A – DREJTËSIA RESTAURUESE

Detyrë: Analizoni rastin sipas drejtësisë restauruese

1. Si do të zhvillohej ndërmjetësimi mes autorit dhe viktimës?

2. Si përballet autori me viktimën dhe pasojat e veprimit të tij?

3. Cilat forma të riparimit mund të zbatohen?

□ Kërkim faljeje ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
□ Shërbim komunitar ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
□ Tjetër…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..………………

4. Çfarë roli luajnë:

Familja ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Shkolla ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Komuniteti…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………